Anh hùng Nguyễn Quốc Trị - người chiến sĩ 'nhanh như sóc, mạnh như hổ'
- Thứ tư - 11/03/2026 09:19
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Anh hùng Nguyễn Quốc Trị sinh năm 1921, quê ở xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An (nay là xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An). Khi được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, đồng chí là Đại đội trưởng bộ binh thuộc Trung đoàn 102, Đại đoàn 308.
Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng, Nguyễn Quốc Trị sớm có lòng yêu nước, căm thù giặc. Trước Cách mạng tháng Tám, đồng chí tham gia hoạt động chống bắt phu, bị bắt và chịu án tù khổ sai.
Khi Nhật đảo chính “hất cẳng” Pháp khỏi Đông Dương, đồng chí cùng bạn tù phá ngục trở về địa phương xung phong vào đội tự vệ tiên phong. Trận đầu đánh Nhật Bản đồng chí đã cùng tiểu đội diệt được 10 tên, đốt cháy 5 xe địch.
Từ tháng 12-1946 đến 1-1947, đồng chí đã tham gia nhiều trận đánh ở Vinh, Huế, Đông Hà, cùng đồng đội tiêu diệt hàng trăm tên giặc, bắt sống nhiều tên, riêng đồng chí đã diệt 19 tên Pháp và 2 tên Nhật. Mùa hè năm 1947, Nguyễn Quốc Trị chuyển sang học và phụ trách khẩu đội Bazooka. Trận đầu đánh địch trên Đường số 4 (2-1948), đồng chí đã bắn cháy một xe, diệt 30 tên địch.
Trận An Châu tháng 10-1948, Nguyễn Quốc Trị đã chỉ huy tiểu đội mũi nhọn làm nhiệm vụ đột kích. Khi tiến sát An Châu thì bị lộ, địch nổ súng chống cự, đồng chí đã linh hoạt, dũng cảm, nhanh chóng cho tiểu đội xung phong đánh chiếm ụ súng số một, rồi đánh phát triển ra hai bên, đánh xong đơn vị rút ra an toàn.
Trận Đồng Khuy tháng 10-1948, Nguyễn Quốc Trị chỉ huy tiểu đội xung kích của đại đội chủ công đánh sập lô cốt cố thủ của địch, diệt 13 tên, có 1 tên quan một, thu toàn bộ vũ khí.
Chiến dịch Biên giới Thu - Đông năm 1950, đại đội của Nguyễn Quốc Trị nhận nhiệm vụ vượt núi ngăn chặn không cho hai cánh quân của Trung đoàn Lơ-pa-giơ và Trung đoàn Sắc-tông gặp nhau. Đồng chí chỉ huy một trung đội, dùng địa bàn đi tắt đường, đánh tan 2 trung đội của Trung đoàn Lơ-pa-giơ, diệt và bắt 22 tên, cùng đơn vị phá được kế hoạch hợp quân của địch.
Trong Chiến dịch Hà Nam Ninh, đại đội do Nguyễn Quốc Trị chỉ huy có nhiệm vụ tiêu diệt vị trí Gối Hạc, mở đường cho đơn vị đánh căn cứ Non Nước tại tỉnh Ninh Bình. Đồng chí đã chỉ huy đơn vị nhanh chóng áp sát mục tiêu, khi có lệnh nổ súng, đơn vị đồng loạt xung phong diệt một trung đội địch. Địch phản kích dữ dội, Nguyễn Quốc Trị chỉ huy đơn vị đánh trả quyết liệt và bí mật vòng phía sau lưng địch đánh tới, diệt một trung đội nữa. Trời sáng, địch càng phản kích mạnh hơn, máy bay chúng đến oanh tạc, đồng chí vẫn bình tĩnh chỉ huy toàn đơn vị và trực tiếp dẫn một trung đội tiến công tiêu diệt lực lượng địch cố thủ, làm chủ trận địa. Trận này, đơn vị đã diệt và bắt 160 tên địch, tạo điều kiện cho các cánh quân giành thắng lợi.
Tại Đại hội toàn quốc Chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu ngày 19-5-1952 tại Chiến khu Việt Bắc, Nguyễn Quốc Trị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội. Ngày 12-6-1952, trong một bài viết về Nguyễn Quốc Trị, Chủ tịch Hồ Chí Minh khen ngợi: Anh hùng thi đua diệt giặc lập công Nguyễn Quốc Trị, đã đánh 95 trận từ Bình Trị Thiên đến Việt Bắc, tự mình diệt hơn 200 tên giặc, bị thương nặng 5 lần mà vẫn không rời bộ đội. Tham gia cách mạng khi mới 16 tuổi. Bị Pháp bắt đày sang Lào lúc 17 tuổi. Vào bộ đội từ ngày khởi nghĩa. Ở trận Biên giới, đồng chí Quốc Trị đã nhịn đói và chịu ướt 2 ngày, đuổi theo quân giặc, góp phần vào việc bắt sống 2 tên quan năm Lơ-pa-giơ và Sắc-tông.
Trong trận Trung du, đồng chí Quốc Trị đã có sáng kiến đánh từ trên nóc nhà giặc đánh xuống, kết quả đã hoàn toàn chiến thắng trong nháy mắt.
Trong trận Ninh Bình, đồng chí Quốc Trị cùng 6 đội viên đã dùng mưu mẹo bắt sống 90 tên giặc, và tiêu diệt một số, trong đó có tên quan hai, con tướng giặc Tátxinhi.
Trên đây chỉ là vài thí dụ. Những tính tốt của đồng chí Quốc Trị là:
- Nhanh nhẹn và gan góc khi đánh giặc.
- Kiên quyết thi hành lệnh trên giao cho.
- Thương yêu đội viên như anh em ruột thịt.
- Cần kiệm quý trọng của công.
- Thật thà tự phê bình và thành khẩn phê bình anh em, luôn luôn khiêm tốn, cầu tiến bộ.
Đồng chí Quốc Trị thường nói: "Tôi có những thành tích đó, là nhờ Bác Hồ và Chính phủ, nhờ Đảng và nhân dân, và cũng nhờ anh em toàn đội đồng tâm đoàn kết...".
Đồng chí Quốc Trị được Đại hội toàn quốc bầu làm Anh hùng Quân đội.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi nhắc đến Anh hùng Nguyễn Quốc Trị đã nói: “Tôi nhớ mãi hình ảnh của Anh hùng Nguyễn Quốc Trị, người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao phó, để lại tấm gương sáng cho các cán bộ và chiến sĩ Lực lượng vũ trang ta”.
Ngày 10-10-1954, giữa rừng cờ hoa, niềm hân hoan chào đón của đồng bào, trong đội hình quân ta tiến về tiếp quản Thủ đô, Anh hùng Nguyễn Quốc Trị, Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô và tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 54 Trần Đông dẫn đầu đội hình bộ binh từ khu vực Mai Dịch tiền vào Thành Hà Nội.
Năm 1967, Thượng tá Nguyễn Quốc Trị là Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4, trong một lần về nhà, đến thăm, động viên bộ đội pháo cao xạ trước làng Phượng Kỷ. Mặc dù biết trước đường đang có bom nổ chậm nhưng đồng chí nghĩ “biết bom nổ khi nào mà chờ”, trong khi giữa những giây phút cực kỳ khó khăn, bộ đội cần được động viên kịp thời. Vậy là đồng chí quyết đi, đi trong tiếng nổ của bom và đã bị trúng bom, trút hơi thở cuối cùng trên mảnh đất quê hương.
Tri ân Anh hùng Nguyễn Quốc Trị, TP Hà Nội có một tuyến đường mang tên đồng chí. Phố Nguyễn Quốc Trị chiều dài 1.240m, đoạn từ ngã ba giao cắt phố Nguyễn Chánh, đến đường cạnh ô đất C2 - C4 Khu đô thị Nam Trung Yên.
Tài liệu tham khảo:
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.7, tr.423-424.
- Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, NXB Quân đội nhân dân
Khi Nhật đảo chính “hất cẳng” Pháp khỏi Đông Dương, đồng chí cùng bạn tù phá ngục trở về địa phương xung phong vào đội tự vệ tiên phong. Trận đầu đánh Nhật Bản đồng chí đã cùng tiểu đội diệt được 10 tên, đốt cháy 5 xe địch.
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Quốc Trị. Ảnh tư liệu: hoalo.vn
Cách mạng Tháng Tám thành công, Nguyễn Quốc Trị xung phong vào bộ đội chủ lực. Trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1946. Trưởng thành từ chiến sĩ đến cán bộ đại đội, đồng chí đã tham gia chiến đấu và chỉ huy chiến đấu nhiều trận đánh với tinh thần dũng cảm, mưu trí, táo bạo, chỉ huy linh hoạt, kiên quyết, cùng đơn vị hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.Từ tháng 12-1946 đến 1-1947, đồng chí đã tham gia nhiều trận đánh ở Vinh, Huế, Đông Hà, cùng đồng đội tiêu diệt hàng trăm tên giặc, bắt sống nhiều tên, riêng đồng chí đã diệt 19 tên Pháp và 2 tên Nhật. Mùa hè năm 1947, Nguyễn Quốc Trị chuyển sang học và phụ trách khẩu đội Bazooka. Trận đầu đánh địch trên Đường số 4 (2-1948), đồng chí đã bắn cháy một xe, diệt 30 tên địch.
Trận An Châu tháng 10-1948, Nguyễn Quốc Trị đã chỉ huy tiểu đội mũi nhọn làm nhiệm vụ đột kích. Khi tiến sát An Châu thì bị lộ, địch nổ súng chống cự, đồng chí đã linh hoạt, dũng cảm, nhanh chóng cho tiểu đội xung phong đánh chiếm ụ súng số một, rồi đánh phát triển ra hai bên, đánh xong đơn vị rút ra an toàn.
Trận Đồng Khuy tháng 10-1948, Nguyễn Quốc Trị chỉ huy tiểu đội xung kích của đại đội chủ công đánh sập lô cốt cố thủ của địch, diệt 13 tên, có 1 tên quan một, thu toàn bộ vũ khí.
Chiến dịch Biên giới Thu - Đông năm 1950, đại đội của Nguyễn Quốc Trị nhận nhiệm vụ vượt núi ngăn chặn không cho hai cánh quân của Trung đoàn Lơ-pa-giơ và Trung đoàn Sắc-tông gặp nhau. Đồng chí chỉ huy một trung đội, dùng địa bàn đi tắt đường, đánh tan 2 trung đội của Trung đoàn Lơ-pa-giơ, diệt và bắt 22 tên, cùng đơn vị phá được kế hoạch hợp quân của địch.
Trong Chiến dịch Hà Nam Ninh, đại đội do Nguyễn Quốc Trị chỉ huy có nhiệm vụ tiêu diệt vị trí Gối Hạc, mở đường cho đơn vị đánh căn cứ Non Nước tại tỉnh Ninh Bình. Đồng chí đã chỉ huy đơn vị nhanh chóng áp sát mục tiêu, khi có lệnh nổ súng, đơn vị đồng loạt xung phong diệt một trung đội địch. Địch phản kích dữ dội, Nguyễn Quốc Trị chỉ huy đơn vị đánh trả quyết liệt và bí mật vòng phía sau lưng địch đánh tới, diệt một trung đội nữa. Trời sáng, địch càng phản kích mạnh hơn, máy bay chúng đến oanh tạc, đồng chí vẫn bình tĩnh chỉ huy toàn đơn vị và trực tiếp dẫn một trung đội tiến công tiêu diệt lực lượng địch cố thủ, làm chủ trận địa. Trận này, đơn vị đã diệt và bắt 160 tên địch, tạo điều kiện cho các cánh quân giành thắng lợi.
Tại Đại hội toàn quốc Chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu ngày 19-5-1952 tại Chiến khu Việt Bắc, Nguyễn Quốc Trị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Quân đội. Ngày 12-6-1952, trong một bài viết về Nguyễn Quốc Trị, Chủ tịch Hồ Chí Minh khen ngợi: Anh hùng thi đua diệt giặc lập công Nguyễn Quốc Trị, đã đánh 95 trận từ Bình Trị Thiên đến Việt Bắc, tự mình diệt hơn 200 tên giặc, bị thương nặng 5 lần mà vẫn không rời bộ đội. Tham gia cách mạng khi mới 16 tuổi. Bị Pháp bắt đày sang Lào lúc 17 tuổi. Vào bộ đội từ ngày khởi nghĩa. Ở trận Biên giới, đồng chí Quốc Trị đã nhịn đói và chịu ướt 2 ngày, đuổi theo quân giặc, góp phần vào việc bắt sống 2 tên quan năm Lơ-pa-giơ và Sắc-tông.
Trong trận Trung du, đồng chí Quốc Trị đã có sáng kiến đánh từ trên nóc nhà giặc đánh xuống, kết quả đã hoàn toàn chiến thắng trong nháy mắt.
Trong trận Ninh Bình, đồng chí Quốc Trị cùng 6 đội viên đã dùng mưu mẹo bắt sống 90 tên giặc, và tiêu diệt một số, trong đó có tên quan hai, con tướng giặc Tátxinhi.
Trên đây chỉ là vài thí dụ. Những tính tốt của đồng chí Quốc Trị là:
- Nhanh nhẹn và gan góc khi đánh giặc.
- Kiên quyết thi hành lệnh trên giao cho.
- Thương yêu đội viên như anh em ruột thịt.
- Cần kiệm quý trọng của công.
- Thật thà tự phê bình và thành khẩn phê bình anh em, luôn luôn khiêm tốn, cầu tiến bộ.
Đồng chí Quốc Trị thường nói: "Tôi có những thành tích đó, là nhờ Bác Hồ và Chính phủ, nhờ Đảng và nhân dân, và cũng nhờ anh em toàn đội đồng tâm đoàn kết...".
Đồng chí Quốc Trị được Đại hội toàn quốc bầu làm Anh hùng Quân đội.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi nhắc đến Anh hùng Nguyễn Quốc Trị đã nói: “Tôi nhớ mãi hình ảnh của Anh hùng Nguyễn Quốc Trị, người chiến sĩ “nhanh như sóc, mạnh như hổ”, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao phó, để lại tấm gương sáng cho các cán bộ và chiến sĩ Lực lượng vũ trang ta”.
Ngày 10-10-1954, giữa rừng cờ hoa, niềm hân hoan chào đón của đồng bào, trong đội hình quân ta tiến về tiếp quản Thủ đô, Anh hùng Nguyễn Quốc Trị, Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ đô và tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 54 Trần Đông dẫn đầu đội hình bộ binh từ khu vực Mai Dịch tiền vào Thành Hà Nội.
Năm 1967, Thượng tá Nguyễn Quốc Trị là Hiệu trưởng Trường Quân sự Quân khu 4, trong một lần về nhà, đến thăm, động viên bộ đội pháo cao xạ trước làng Phượng Kỷ. Mặc dù biết trước đường đang có bom nổ chậm nhưng đồng chí nghĩ “biết bom nổ khi nào mà chờ”, trong khi giữa những giây phút cực kỳ khó khăn, bộ đội cần được động viên kịp thời. Vậy là đồng chí quyết đi, đi trong tiếng nổ của bom và đã bị trúng bom, trút hơi thở cuối cùng trên mảnh đất quê hương.
Tri ân Anh hùng Nguyễn Quốc Trị, TP Hà Nội có một tuyến đường mang tên đồng chí. Phố Nguyễn Quốc Trị chiều dài 1.240m, đoạn từ ngã ba giao cắt phố Nguyễn Chánh, đến đường cạnh ô đất C2 - C4 Khu đô thị Nam Trung Yên.
Tài liệu tham khảo:
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.7, tr.423-424.
- Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, NXB Quân đội nhân dân
QĐND