GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP XANH, BỀN VỮNG HIỆN NAY
- Thứ năm - 09/04/2026 16:42
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Nông nghiệp xanh là phương pháp sản xuất nông nghiệp lâu dài, đáp ứng mục tiêu chiến lược nông nghiệp bền vững. Nông nghiệp xanh không những mang lại năng suất cây trồng cao, chất lượng sản phẩm tốt, mà còn không gây ra ảnh hưởng xấu đến môi trường đất, nước, không khí, đa dạng sinh học và sức khỏe con người.
Phát triển nông nghiệp xanh là tất yếu. Chính vì vậy, cả nước nói chung, Nghệ An nói riêng đã và đang chủ trương đẩy mạnh phát triển nông nghiệp xanh trở thành chiến lược nông nghiệp bền vững cho hôm nay và mai sau,
HẠN CHẾ PHƯƠNG PHÁP SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRUYỀN THỐNG LÂU NAY
Sản xuất nông nghiệp truyền thống lâu nay chủ yếu sử dụng phân bón vô cơ, thuốc trừ sâu bệnh và chất kích thích sinh trưởng hóa học. Vì vậy, đất canh tác ngày càng suy thoái, biến chất (chai cứng, bạc màu, chua mặn ...), thậm chí một số nơi ở vùng bán sơn địa đang có nguy cơ đá ong hóa (đất chết). Nếu sử dụng nhiều và sử dụng lâu dài các loại phân bón vô cơ (nhất là đạm), cây trồng chỉ hấp thu được 48 – 50%, số còn lại vừa bị cuốn trôi theo dòng nước, vừa lắng đọng sâu vào đất gây chua đất, phá hoại cấu trúc của đất, ô nhiễm kim loại nặng ...
Đặc biệt trong môi trường nước, phân đạm, thuốc BVTV, thuốc trừ diệt ốc bươu vàng, thuốc diệt cỏ dại ... Tất cả những loại hóa chất này khi sử dụng chắc chắn ít nhiều sẽ trôi theo dòng nước thải ra sông ngòi, hồ đập, ao hồ ... gây ô nhiễm môi trường nước và chính nguồn nước này lại được sử dụng vào tưới tiêu trong sản xuất nông nghiệp, vào nước sinh hoạt gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái thủy sinh. Trong không khí, các hoạt động sản xuất nông nghiệp đã gây ra từ 25 – 30% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, nhiều nhất là các khí carbon dioxit (CO2), methane (CH4), oxit nitơ (N2O).
Khí CO2 tạo ra nhiều do đốt cháy rừng lấy đất canh tác, đốt rơm rạ sau thu hoạch và sử dụng các loại máy móc, ô tô, máy kéo ... chạy bằng xăng dầu. Khí CO2 là loại khí nhà kính chủ yếu làm trái đất nóng lên như đã và đang diễn ra hiện nay. Khí CH4 phát sinh ra từ quá trình tiêu hóa của gia súc, quá trình phân giải vật chất hữu cư trong điều kiện yếm khí, như ở trong các ao hồ, đầm lầy, ruộng lúa ngập nước lâu ngày. Khí NO2 được tạo ra chủ yếu từ việc sử dụng các loại phân bón có gốc ni tơ, như các loại phân đạm hóa học đã và đang sử dụng trong sản xuất nông nghiệp hiện nay.
Đối với vai trò và ý nghĩa đa dạng sinh học trong sản xuất nông nghiệp có vị trí rất quan trọng trong việc cung cấp nguồn gen quý để nghiên cứu, lai tạo, chọn tạo ra những giống cây trồng, vật nuôi có giá trị cả về năng suất, chất lượng, khả năng thích ứng, tính chống chịu sâu bệnh, dịch bệnh, thời tiết bất lợi ...
Nhưng khi đất canh tác đã bị thoái hóa, nước và không khí bị ô nhiễm do quá trình sản xuất nông nghiệp gây ra sẽ làm suy thoái đa dạng sinh học, bao gồm cả các loài sinh vật, vi sinh vật cả trên mặt đất và dưới mặt đất. Từ đó, làm giảm số lượng các loại sinh vật, vi sinh vật có lợi cho phát triển sản xuất nông nghiệp.
GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP XANH, BỀN VỮNG
Phát triển nông nghiệp xanh hiện nay là nhằm nâng cao sức cạnh tranh, tăng năng suất, tăng chất lượng nông sản, dễ dàng truy xuất nguồn gốc. Đồng thời thúc đẩy phát triển công nghệ xử lý và tái sử dụng phế phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi, giảm phát thải, hạn chế ô nhiễm môi trường. Để phát triển nông nghiệp xanh bền vững, chúng ta cần thực hiện tốt các giải pháp sau đây:
Một: Áp dụng công nghệ canh tác xanh và bền vững
Tổ chức sản xuất nông nghiệp theo hướng ưu tiên các nội dung:
* Ưu tiên sử dụng nhiều các loại phân hữu cơ trong sản xuất nông nghiệp.
* Tưới nước khoa học, tiết kiệm, theo quy trình nông – lộ - phơi, tưới nước nhỏ giọt, tưới phun.
* Giảm thiểu sử dụng các loại phân vô cơ, thuốc BVTV hóa học, chất kích thích sinh trưởng và thuốc kháng sinh trong thú y. Thay vào đó là phương pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), thuốc BVTV sinh học.
* Phát triển nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng hết phế phụ phẩm trong nông nghiệp để sản xuất phân bón, làm thức ăn chăn nuôi và các sản phẩm khác.
* Ứng dụng và mở rộng các mô hình tiên tiến, như: Mô hình thủy canh,, mô hình tận dụng không gian trồng cây rau, củ, quả trên trần nhà cao tầng; mô hình vườn – ao – chuồng (VAC) ...
Hai: Đẩy mạnh ứng dụng KHCN:
Trọng tâm là nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; giảm phát thải hướng tới phát triển nông nghiêp bền vững, tập trung mạnh vào các lĩnh vực:
* Thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sinh học, nhất là các loại giống cây trồng chịu hạn, mặn, khả năng kháng sâu bệnh tốt, có chất lượng sản phẩm tốt, thích ứng rộng, và các lọa vật nuôi phù hợp với môi trường sinh thái, dễ nuôi, tăng trưởng nhanh, cho sản phẩm tốt.
* Ứng dụng rộng rãi công nghệ số trong quản lý nông nghiệp, truy xuất nguồn gốc sản phẩm qua QR code hoặc Blockchain.
* Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến (IOT) và công nghệ vệ tinh để giám sát, phân tích dữ liệu sinh trưởng của cây trồng. Từ đó, tối ưu hóa việc canh tác có lợi nhất.
* Tăng cường chuyển giao KHKT, KHCN mới cho bà con nông dân thông qua hệ thống khuyến nông từ tỉnh đến các phường, xã.
Ba: Hoàn thiện chính sách và chế độ hỗ trợ phát triển nông nghiệp xanh.
* Hỗ trợ thực hiện các mô hình sản xuất lúa giảm phát thải, mô hình canh tác bền vững SRI trên cây lúa và các mô hình IPM, ICM, ỊPHM trên các loại cây trồng khác. Mô hình sản xuất trong nhà màng, nhà lưới, mô hình sản xuất theo quy trình VietGAP, Global GAP, hữu cơ, tưới phun, tưới nhỏ giọt, tái chế phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón và thức ăn chăn nuôi, ... chăn nuôi an toàn sinh học, xử lý chất thải chăn nuôi, hầm khí biogas, đệm lót sinh học, chế phẩm vi sinh ...
* Chính sách tín dụng cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn sản xuất, cung cấp các gói ưu đãi cho mô hình sản xuất nông nghiệp xanh.
* Chính sách bảo hiểm nông nghiệp cần được triển khai rộng rãi để giảm thiểu rủi ro cho người nông dân do thiên tai, dịch bệnh khó lường. Đồng thời nhà nước cần hỗ trợ mô hình mới này thực hiện có hiệu quả.
* Chú trọng hỗ trợ đầu tư để thu hút doanh nghiệp và các nguồn lực xã hội đầu tư vào sản xuất nông nghiệp xanh.
* Tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp nhận vốn, công nghệ mới và kinh nghiệm.
Bốn: Xây dựng và phát triển thị trường tiêu thụ
* Tăng cường liên kết chuỗi giá trị bền vững giữa HTX, tổ hợp tác, nông dân với doanh nghiệp, nhà phân phối để bao tiêu sản phẩm.
* Phát triển thương hiệu bằng cách hỗ trợ nông dân xây dựng thương hiệu, gắn với chỉ dẫn địa lý để tăng giá trị sản phẩm và uy tín trên thị trường.
* Đẩy mạnh phát triển thị trường nội địa, xây dựng hệ thống bán lẻ và khuyến khích tiêu dùng sản phẩm nông nghiệp xanh.
* Không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp xanh đảm bảo đủ tiêu chuẩn xuất khẩu trên thị trường quốc tế.
Năm: Tăng cường công tác tuyên truyền
Công tác tuyên truyền trên các thông tin đại chúng, trong các cuộc hội nghị, hội thảo, tham quan, du lịch ... có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm nâng cao nhận thức, hành vi, lựa chọn các phương pháp canh tác nông nghiệp xanh, sạch, bền vững là phương pháp canh tác tối ưu nhất hiện nay.
Phát triển nông nghiệp xanh là tất yếu. Chính vì vậy, cả nước nói chung, Nghệ An nói riêng đã và đang chủ trương đẩy mạnh phát triển nông nghiệp xanh trở thành chiến lược nông nghiệp bền vững cho hôm nay và mai sau,
HẠN CHẾ PHƯƠNG PHÁP SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRUYỀN THỐNG LÂU NAY
Sản xuất nông nghiệp truyền thống lâu nay chủ yếu sử dụng phân bón vô cơ, thuốc trừ sâu bệnh và chất kích thích sinh trưởng hóa học. Vì vậy, đất canh tác ngày càng suy thoái, biến chất (chai cứng, bạc màu, chua mặn ...), thậm chí một số nơi ở vùng bán sơn địa đang có nguy cơ đá ong hóa (đất chết). Nếu sử dụng nhiều và sử dụng lâu dài các loại phân bón vô cơ (nhất là đạm), cây trồng chỉ hấp thu được 48 – 50%, số còn lại vừa bị cuốn trôi theo dòng nước, vừa lắng đọng sâu vào đất gây chua đất, phá hoại cấu trúc của đất, ô nhiễm kim loại nặng ...
Đặc biệt trong môi trường nước, phân đạm, thuốc BVTV, thuốc trừ diệt ốc bươu vàng, thuốc diệt cỏ dại ... Tất cả những loại hóa chất này khi sử dụng chắc chắn ít nhiều sẽ trôi theo dòng nước thải ra sông ngòi, hồ đập, ao hồ ... gây ô nhiễm môi trường nước và chính nguồn nước này lại được sử dụng vào tưới tiêu trong sản xuất nông nghiệp, vào nước sinh hoạt gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái thủy sinh. Trong không khí, các hoạt động sản xuất nông nghiệp đã gây ra từ 25 – 30% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, nhiều nhất là các khí carbon dioxit (CO2), methane (CH4), oxit nitơ (N2O).
Khí CO2 tạo ra nhiều do đốt cháy rừng lấy đất canh tác, đốt rơm rạ sau thu hoạch và sử dụng các loại máy móc, ô tô, máy kéo ... chạy bằng xăng dầu. Khí CO2 là loại khí nhà kính chủ yếu làm trái đất nóng lên như đã và đang diễn ra hiện nay. Khí CH4 phát sinh ra từ quá trình tiêu hóa của gia súc, quá trình phân giải vật chất hữu cư trong điều kiện yếm khí, như ở trong các ao hồ, đầm lầy, ruộng lúa ngập nước lâu ngày. Khí NO2 được tạo ra chủ yếu từ việc sử dụng các loại phân bón có gốc ni tơ, như các loại phân đạm hóa học đã và đang sử dụng trong sản xuất nông nghiệp hiện nay.
Đối với vai trò và ý nghĩa đa dạng sinh học trong sản xuất nông nghiệp có vị trí rất quan trọng trong việc cung cấp nguồn gen quý để nghiên cứu, lai tạo, chọn tạo ra những giống cây trồng, vật nuôi có giá trị cả về năng suất, chất lượng, khả năng thích ứng, tính chống chịu sâu bệnh, dịch bệnh, thời tiết bất lợi ...
Nhưng khi đất canh tác đã bị thoái hóa, nước và không khí bị ô nhiễm do quá trình sản xuất nông nghiệp gây ra sẽ làm suy thoái đa dạng sinh học, bao gồm cả các loài sinh vật, vi sinh vật cả trên mặt đất và dưới mặt đất. Từ đó, làm giảm số lượng các loại sinh vật, vi sinh vật có lợi cho phát triển sản xuất nông nghiệp.
GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP XANH, BỀN VỮNG
Phát triển nông nghiệp xanh hiện nay là nhằm nâng cao sức cạnh tranh, tăng năng suất, tăng chất lượng nông sản, dễ dàng truy xuất nguồn gốc. Đồng thời thúc đẩy phát triển công nghệ xử lý và tái sử dụng phế phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi, giảm phát thải, hạn chế ô nhiễm môi trường. Để phát triển nông nghiệp xanh bền vững, chúng ta cần thực hiện tốt các giải pháp sau đây:
Một: Áp dụng công nghệ canh tác xanh và bền vững
Tổ chức sản xuất nông nghiệp theo hướng ưu tiên các nội dung:
* Ưu tiên sử dụng nhiều các loại phân hữu cơ trong sản xuất nông nghiệp.
* Tưới nước khoa học, tiết kiệm, theo quy trình nông – lộ - phơi, tưới nước nhỏ giọt, tưới phun.
* Giảm thiểu sử dụng các loại phân vô cơ, thuốc BVTV hóa học, chất kích thích sinh trưởng và thuốc kháng sinh trong thú y. Thay vào đó là phương pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), thuốc BVTV sinh học.
* Phát triển nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng hết phế phụ phẩm trong nông nghiệp để sản xuất phân bón, làm thức ăn chăn nuôi và các sản phẩm khác.
* Ứng dụng và mở rộng các mô hình tiên tiến, như: Mô hình thủy canh,, mô hình tận dụng không gian trồng cây rau, củ, quả trên trần nhà cao tầng; mô hình vườn – ao – chuồng (VAC) ...
Hai: Đẩy mạnh ứng dụng KHCN:
Trọng tâm là nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; giảm phát thải hướng tới phát triển nông nghiêp bền vững, tập trung mạnh vào các lĩnh vực:
* Thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sinh học, nhất là các loại giống cây trồng chịu hạn, mặn, khả năng kháng sâu bệnh tốt, có chất lượng sản phẩm tốt, thích ứng rộng, và các lọa vật nuôi phù hợp với môi trường sinh thái, dễ nuôi, tăng trưởng nhanh, cho sản phẩm tốt.
* Ứng dụng rộng rãi công nghệ số trong quản lý nông nghiệp, truy xuất nguồn gốc sản phẩm qua QR code hoặc Blockchain.
* Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến (IOT) và công nghệ vệ tinh để giám sát, phân tích dữ liệu sinh trưởng của cây trồng. Từ đó, tối ưu hóa việc canh tác có lợi nhất.
* Tăng cường chuyển giao KHKT, KHCN mới cho bà con nông dân thông qua hệ thống khuyến nông từ tỉnh đến các phường, xã.
Ba: Hoàn thiện chính sách và chế độ hỗ trợ phát triển nông nghiệp xanh.
* Hỗ trợ thực hiện các mô hình sản xuất lúa giảm phát thải, mô hình canh tác bền vững SRI trên cây lúa và các mô hình IPM, ICM, ỊPHM trên các loại cây trồng khác. Mô hình sản xuất trong nhà màng, nhà lưới, mô hình sản xuất theo quy trình VietGAP, Global GAP, hữu cơ, tưới phun, tưới nhỏ giọt, tái chế phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón và thức ăn chăn nuôi, ... chăn nuôi an toàn sinh học, xử lý chất thải chăn nuôi, hầm khí biogas, đệm lót sinh học, chế phẩm vi sinh ...
* Chính sách tín dụng cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn sản xuất, cung cấp các gói ưu đãi cho mô hình sản xuất nông nghiệp xanh.
* Chính sách bảo hiểm nông nghiệp cần được triển khai rộng rãi để giảm thiểu rủi ro cho người nông dân do thiên tai, dịch bệnh khó lường. Đồng thời nhà nước cần hỗ trợ mô hình mới này thực hiện có hiệu quả.
* Chú trọng hỗ trợ đầu tư để thu hút doanh nghiệp và các nguồn lực xã hội đầu tư vào sản xuất nông nghiệp xanh.
* Tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp nhận vốn, công nghệ mới và kinh nghiệm.
Bốn: Xây dựng và phát triển thị trường tiêu thụ
* Tăng cường liên kết chuỗi giá trị bền vững giữa HTX, tổ hợp tác, nông dân với doanh nghiệp, nhà phân phối để bao tiêu sản phẩm.
* Phát triển thương hiệu bằng cách hỗ trợ nông dân xây dựng thương hiệu, gắn với chỉ dẫn địa lý để tăng giá trị sản phẩm và uy tín trên thị trường.
* Đẩy mạnh phát triển thị trường nội địa, xây dựng hệ thống bán lẻ và khuyến khích tiêu dùng sản phẩm nông nghiệp xanh.
* Không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp xanh đảm bảo đủ tiêu chuẩn xuất khẩu trên thị trường quốc tế.
Năm: Tăng cường công tác tuyên truyền
Công tác tuyên truyền trên các thông tin đại chúng, trong các cuộc hội nghị, hội thảo, tham quan, du lịch ... có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nhằm nâng cao nhận thức, hành vi, lựa chọn các phương pháp canh tác nông nghiệp xanh, sạch, bền vững là phương pháp canh tác tối ưu nhất hiện nay.