Nhân Ngày Môi trường thế giới (5/6) Bảo vệ môi trường sống theo lời dạy của Bác Hồ
- Thứ năm - 04/06/2026 15:58
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Trong lễ kỷ niệm 120 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh vào năm 2010, bà Ketherine Muller - Marin, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam đã nhận định: “Với tầm nhìn xa rộng của mình, Người đã nhận thấy trước ý nghĩa quan trọng của việc bảo vệ môi trường và tăng cường mối quan hệ hòa hợp giữa con người và thiên nhiên vì sự phát triển bền vững của quốc gia. Người ủng hộ sự cần thiết phải chống thiên tai, duy trì và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cùng môi trường sinh thái, và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trồng rừng, làm thủy lợi và cải thiện chất đất. Người khuyến khích Nhân dân trồng thật nhiều cây”[1].
Bác Hồ lên án chủ nghĩa thực dân đế quốc hủy hoại môi trường sống
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nhiều bài viết đăng trên các báo để lên án chủ nghĩa thực dân đế quốc hủy hoại môi trường sống ở các nước thuộc địa và các nước khác.
Đối với thực dân Pháp, trong bài “Chế độ thực dân” đăng trên báo L’Humanité (Nhân đạo) ngày 5/2/1923, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Người ta không bao giờ muốn nói xâm chiếm thuộc địa là việc đốt nhà, tàn sát hay cướp bóc; và cũng không muốn nói đó là việc làm cho kiệt quệ một đất nước chỉ mong muốn được phát triển. Mà đó là triệt hạ sự sống của một vùng khi đặt nó vào tay một vài ông lớn chứ không phải để cho dân chúng canh tác trên mảnh đất đó”[2].
Đối với đế quốc Mỹ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra những bằng chứng đanh thép về tội ác của chúng gây ra đối với con người và thiên nhiên ở Việt Nam. Trong thư gửi Tổng thống Mỹ Lyndon Baines Johnson, đăng trên Báo Nhân dân, số 4730 ngày 22/3/1967, Người viết: “Chính phủ Mỹ đã phạm tội ác chiến tranh, phá hoại hòa bình và chống lại loài người. Ở miền Nam Việt Nam, nửa triệu quân Mỹ và quân chư hầu dùng những vũ khí tàn ác nhất và những thủ đoạn chiến tranh dã man nhất, kể cả bom napan, chất độc hóa học và hơi độc, để giết hại hàng loạt đồng bào chúng tôi, phá hoại mùa màng, triệt hạ làng mạc. Ở miền Bắc Việt Nam, hàng ngàn máy bay Mỹ trút hàng chục vạn tấn bom đạn, phá hoại các thành phố, xóm làng, nhà máy, cầu đường, đê đập, tàn phá cả nhà thờ, đình chùa, nhà thương, trường học”[3].
Bác Hồ kêu gọi cán bộ, Nhân dân hãy chăm lo đến môi trường sống
Họa sĩ Diệp Minh Châu, người đã từng có một thời gian được sống gần Chủ tịch Hồ Chí Minh tại chiến khu Việt Bắc và từng thấy Người hì hục đào hố trồng một cây quýt trước khi chuyển sang nơi ở mới. Lấy làm lạ, họa sĩ Diệp Minh Châu hỏi: “Dời nhà rồi Bác, Bác còn trồng làm gì?”. Người đáp: “Ít bữa nữa cây quýt lớn lên, có trái, người đi đường, đi rừng có thể đỡ khát được”[4].
Bên cạnh đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân giữ gìn môi trường sống, vệ sinh nơi ở và làm việc, sống hòa hợp với thiên nhiên. Người ân cần kêu gọi: “Mọi người từ già trẻ, trai gái đã là người yêu nước đều phải quan tâm đến vấn đề vệ sinh, giữ gìn sức khỏe” (Báo Nhân Dân số 1572 ngày 2/7/1958). Riêng trong 5 điều dạy thiếu niên, nhi đồng, Người nhắc nhở phải “Giữ gìn vệ sinh thật tốt”.
Nói chuyện với Nhân dân, bộ đội, cán bộ tại Yên Châu (Sơn La) vào ngày 5/8/1959, Người nói rõ: “Một điều nữa, ở đây đồng bào nhiều người còn sốt rét, các cháu bé thường thường đau mắt hột, bụng to. Vì sao? Vì không biết giữ vệ sinh. Đồng bào có muốn có sức khoẻ để sản xuất không? Có muốn con cháu mình không đau mắt hột, không bụng to thế này không? Muốn thế phải giữ gìn vệ sinh, ǎn uống sạch sẽ, nhà cửa sạch sẽ, vườn cũng sạch sẽ” (Báo Nhân Dân, số 1884, ngày 13/5/1959).
Năm 1965, xã Nam Chính, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương đón Người về thăm. Người đã đến tận các công trình vệ sinh, giếng nước, nhà tắm của các gia đình xã viên. Người khen ngợi Nam Chính là kiểu mẫu trong công tác vệ sinh phòng bệnh. Từ chỗ uống nước ao tù, đến nay 416 gia đình gia đình đã có 369 cái giếng, 416 hố xí hợp vệ sinh, 82 nhà tắm, 22 tủ thuốc… Kết quả là bệnh tiêu chảy, đậu mùa toét mắt đã chấm dứt. Trong chuyến thăm này, Người đã đưa ra vấn đề về sinh phòng bệnh thành phong trào “Vệ sinh yêu nước”.
Bác Hồ kêu gọi bảo vệ “lá phổi xanh” của đất nước
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn kêu gọi trồng cây gây rừng và bảo vệ “lá phổi xanh” của đất nước. Trong bài: “Tết trồng cây”, đăng trên Báo Nhân Dân số 2082, ngày 28/11/1959, Người nêu rõ: “Việc này tốn kém ít mà lợi ích rất nhiều”[5]. Người nêu rõ: “Mỗi Tết trồng được độ 15 triệu cây. Từ năm 1960 đến 1965 (là năm cuối cùng của kế hoạch 5 năm lần thứ nhất), chúng ta sẽ có 90 triệu cây, vừa cây ăn quả, cây có hoa, vừa cây làm cột nhà. Và trong mươi năm, nước ta phong cảnh sẽ ngày càng tươi đẹp hơn, khí hậu điều hòa hơn, cây gỗ đầy đủ hơn. Điều đó sẽ góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống của Nhân dân ta”[6].
Ngay từ sáng 11/1/1960, Tết trồng cây đầu tiên mừng Đảng, mừng Xuân được Chủ tịch Hồ Chí Minh gương mẫu thực hiện trước. Người cùng đồng bào Thủ đô đã trồng cây ở Công viên Hồ Bảy Mẫu (nay là Công viên Thống Nhất). Tại nơi đây, Người đã tự tay cầm xẻng, xúc đất vun cho một cây đa nhỏ. Trồng cây xong, Bác nói chuyện thân mật với mọi người về lợi ích của việc trồng cây. Từ đó, Tết trồng cây luôn gắn liền với Tết Nguyên đán cổ truyền của dân tộc, trong dịp cả nước mừng Đảng, mừng Xuân.
Trong bài nói chuyện với đại biểu thanh niên ngày 5/2/1961 tại vườn hoa Thanh niên Công viên Thống Nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi: “Nếu mỗi cháu thanh niên một năm trồng 3 cây chăm sóc thật tốt, thì tám triệu thanh niên miền Bắc sẽ trồng được 24 triệu cây. Năm năm liền, các cháu sẽ trồng được 120 triệu cây. Nếu các cháu đem 120 triệu cây ấy trồng trên con đường nối liền từ Hà Nội – Mátxcơva thì con đường từ Chủ nghĩa xã hội đến Chủ nghĩa cộng sản thêm xanh tươi”.
Trong Hội nghị cán bộ Đoàn Thanh niên Lao động toàn miền Bắc vào ngày 22/9/1962, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rõ về việc trồng cây gây rừng: “Thanh niên nam nữ khi lấy vợ, lấy chồng phải có nhà ở. Trồng cây sẽ có gỗ để làm nhà. Cây cối còn làm cho đất nước tươi đẹp, người đi đường có cây cao bóng mát để nghỉ ngơi. Cây cối còn ảnh hưởng tốt đến khí hậu và sức khỏe của Nhân dân”[7].
Hưởng ứng lời kêu gọi trồng cây, bảo vệ cây, góp phần bảo vệ môi trường của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các tầng lớp Nhân dân đã tham gia tích cực và tạo thành một phong trào sâu rộng. Sau 5 năm (1960-1965), toàn miền Bắc đã trồng được hơn 575 triệu cây các loại, trong đó có hơn 200 triệu cây trồng ven biển bảo vệ đê. Đồng thời, xuất hiện nhiều cá nhân, tập thể điển hình về phong trào trồng cây như: hợp tác xã Lạc Trung, Ngọc Long, Vĩnh Quang; các tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Thái Bình, Thanh Hóa, Nghệ An... phong trào dần dần lan tỏa rộng khắp và mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực cho cuộc sống của con người... Để kịp thời động viên, khuyến khích những cá nhân, tập thể có thành tích trong phong trào trồng cây, khi đọc báo Trung ương và địa phương, thấy có những tin bài viết về những gương người tốt, việc tốt về trồng cây, Người đánh dấu lại và thưởng huy hiệu của Người cho những cá nhân có thành tích trồng cây xuất sắc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu tấm gương về thôn Lạc Trung (Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc): “Thôn Lạc Trung hồi kháng chiến bị giặc Pháp đốt sạch, không còn một gốc cây nào. Nhờ trồng cây có kế hoạch nên từ một thôn trơ trọi chỉ sau vài năm Lạc Trung trở nên xanh tươi nhất trong cả huyện Vĩnh Tường…Bà con xem đó, do Tết trồng cây mà đất nước ta càng thêm xanh tươi, Nhân dân ta càng thêm giàu có”[8].
Bảo vệ môi trường sống theo lời dạy của Bác Hồ
Trong nhiều năm qua, bảo vệ môi trường luôn là vấn đề được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Ttư duy về bảo vệ môi trường ở Việt Nam đã có bước tiến rõ rệt, từ nhận thức đến hành động, từ chủ trương đến thể chế và thực tiễn.
Tại Đại hội VI của Đảng (1986), “Phương hướng, mục tiêu chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 1986 - 1990” đã nhấn mạnh yêu cầu “xây dựng và bảo vệ vốn rừng” nhằm “bảo vệ môi trường sống”.
Đại hội VII của Đảng (năm 1991) đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng đã đưa ra quan điểm chỉ đạo quan trọng về bảo vệ môi trường: “tuân thủ nghiêm ngặt việc bảo vệ môi trường, giữ gìn cân bằng sinh thái cho thế hệ hiện tại và các thế hệ mai sau”.
Văn kiện Đại hội VIII (năm 1996), Đảng tiếp tục khẳng định “tăng trưởng kinh tế gắn với cải thiện đời sống Nhân dân, phát triển văn hóa, giáo dục, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường”. Cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội, năm 1998, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị về “Tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”.
Tại Đại hội IX của Đảng (năm 2001), lần đầu tiên Đảng khẳng định rõ ràng đường lối “bảo vệ và cải thiện môi trường” như một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước.
Năm 2004, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Trong Văn kiện Đại hội XI (năm 2011), Đảng đã chỉ rõ cần phải “Nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của toàn xã hội, trước hết là của cán bộ lãnh đạo các cấp về bảo vệ môi trường”.
Năm 2013, Ban Chấp hành Trung ương ban hành Nghị quyết về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Trong Văn kiện Đại hội XII (năm 2016), Đảng đã xác định phương hướng quan trọng là “thu hút mạnh hơn mọi nguồn lực đầu tư để phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường”.
Trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng (2021) đã nhấn mạnh yêu cầu “lấy bảo vệ môi trường sống và sức khoẻ Nhân dân làm mục tiêu hàng đầu; kiên quyết loại bỏ những dự án gây ô nhiễm môi trường, bảo đảm chất lượng môi trường sống, bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái; xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thân thiện với môi trường”.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thức XIV của Đảng (2026) đã xác định bảo vệ môi trường là một trong ba trụ cột trung tâm của phát triển bền vững; nhấn mạnh chuyển đổi từ “bảo vệ môi trường” sang “kiến tạo môi trường” gắn với phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên, giám sát môi trường; khuyến khích phát triển ngành công nghiệp - dịch vụ môi trường và huy động sự tham gia của toàn xã hội.
Bên cạnh đó, Luật Bảo vệ môi trường qua các lần ban hành và sửa đổi đã tạo dựng hành lang pháp lý quan trọng cho công tác bảo vệ môi trường; trong đó không chỉ quy định trách nhiệm, nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân, mà còn có các chính sách khuyến khích, hỗ trợ, động viên sự tham gia của toàn xã hội trong bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Trong các nghị quyết của Đảng và trong hệ thống pháp luật hiện hành đã thể chế hóa rõ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị-xã hội và các tổ chức xã hội, nghề nghiệp trong công tác bảo vệ môi trường. Việc huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, đã tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần đưa các chủ trương, chính sách về môi trường từng bước đi vào thực tiễn.
Song song với đó là vai trò ngày càng rõ nét của cộng đồng dân cư. Ở cả đô thị và nông thôn, bảo vệ môi trường đã trở thành một nội dung quan trọng trong xây dựng đô thị văn minh và xây dựng nông thôn mới. Các cộng đồng không chỉ tham gia thông qua những hoạt động cụ thể như giữ gìn vệ sinh môi trường, cải tạo cảnh quan, mà còn từng bước hình thành ý thức coi bảo vệ môi trường là một phần của đời sống thường nhật.
Sự tham gia của các tầng lớp Nhân dân, từ thanh thiếu niên, người lao động, đội ngũ trí thức, doanh nhân đến các cộng đồng tôn giáo đã góp phần tạo nên nền tảng xã hội quan trọng cho công tác bảo vệ môi trường.
Thông qua nhiều kênh khác nhau, các giá trị về ứng xử hài hòa với thiên nhiên, bảo vệ cảnh quan và sự sống được lan tỏa, qua đó từng bước nâng cao nhận thức và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với môi trường sống chung.
Bác Hồ lên án chủ nghĩa thực dân đế quốc hủy hoại môi trường sống
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nhiều bài viết đăng trên các báo để lên án chủ nghĩa thực dân đế quốc hủy hoại môi trường sống ở các nước thuộc địa và các nước khác.
Đối với thực dân Pháp, trong bài “Chế độ thực dân” đăng trên báo L’Humanité (Nhân đạo) ngày 5/2/1923, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Người ta không bao giờ muốn nói xâm chiếm thuộc địa là việc đốt nhà, tàn sát hay cướp bóc; và cũng không muốn nói đó là việc làm cho kiệt quệ một đất nước chỉ mong muốn được phát triển. Mà đó là triệt hạ sự sống của một vùng khi đặt nó vào tay một vài ông lớn chứ không phải để cho dân chúng canh tác trên mảnh đất đó”[2].
Đối với đế quốc Mỹ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra những bằng chứng đanh thép về tội ác của chúng gây ra đối với con người và thiên nhiên ở Việt Nam. Trong thư gửi Tổng thống Mỹ Lyndon Baines Johnson, đăng trên Báo Nhân dân, số 4730 ngày 22/3/1967, Người viết: “Chính phủ Mỹ đã phạm tội ác chiến tranh, phá hoại hòa bình và chống lại loài người. Ở miền Nam Việt Nam, nửa triệu quân Mỹ và quân chư hầu dùng những vũ khí tàn ác nhất và những thủ đoạn chiến tranh dã man nhất, kể cả bom napan, chất độc hóa học và hơi độc, để giết hại hàng loạt đồng bào chúng tôi, phá hoại mùa màng, triệt hạ làng mạc. Ở miền Bắc Việt Nam, hàng ngàn máy bay Mỹ trút hàng chục vạn tấn bom đạn, phá hoại các thành phố, xóm làng, nhà máy, cầu đường, đê đập, tàn phá cả nhà thờ, đình chùa, nhà thương, trường học”[3].
Bác Hồ kêu gọi cán bộ, Nhân dân hãy chăm lo đến môi trường sống
Họa sĩ Diệp Minh Châu, người đã từng có một thời gian được sống gần Chủ tịch Hồ Chí Minh tại chiến khu Việt Bắc và từng thấy Người hì hục đào hố trồng một cây quýt trước khi chuyển sang nơi ở mới. Lấy làm lạ, họa sĩ Diệp Minh Châu hỏi: “Dời nhà rồi Bác, Bác còn trồng làm gì?”. Người đáp: “Ít bữa nữa cây quýt lớn lên, có trái, người đi đường, đi rừng có thể đỡ khát được”[4].
Bên cạnh đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân giữ gìn môi trường sống, vệ sinh nơi ở và làm việc, sống hòa hợp với thiên nhiên. Người ân cần kêu gọi: “Mọi người từ già trẻ, trai gái đã là người yêu nước đều phải quan tâm đến vấn đề vệ sinh, giữ gìn sức khỏe” (Báo Nhân Dân số 1572 ngày 2/7/1958). Riêng trong 5 điều dạy thiếu niên, nhi đồng, Người nhắc nhở phải “Giữ gìn vệ sinh thật tốt”.
Nói chuyện với Nhân dân, bộ đội, cán bộ tại Yên Châu (Sơn La) vào ngày 5/8/1959, Người nói rõ: “Một điều nữa, ở đây đồng bào nhiều người còn sốt rét, các cháu bé thường thường đau mắt hột, bụng to. Vì sao? Vì không biết giữ vệ sinh. Đồng bào có muốn có sức khoẻ để sản xuất không? Có muốn con cháu mình không đau mắt hột, không bụng to thế này không? Muốn thế phải giữ gìn vệ sinh, ǎn uống sạch sẽ, nhà cửa sạch sẽ, vườn cũng sạch sẽ” (Báo Nhân Dân, số 1884, ngày 13/5/1959).
Năm 1965, xã Nam Chính, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương đón Người về thăm. Người đã đến tận các công trình vệ sinh, giếng nước, nhà tắm của các gia đình xã viên. Người khen ngợi Nam Chính là kiểu mẫu trong công tác vệ sinh phòng bệnh. Từ chỗ uống nước ao tù, đến nay 416 gia đình gia đình đã có 369 cái giếng, 416 hố xí hợp vệ sinh, 82 nhà tắm, 22 tủ thuốc… Kết quả là bệnh tiêu chảy, đậu mùa toét mắt đã chấm dứt. Trong chuyến thăm này, Người đã đưa ra vấn đề về sinh phòng bệnh thành phong trào “Vệ sinh yêu nước”.
Bác Hồ kêu gọi bảo vệ “lá phổi xanh” của đất nước
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn kêu gọi trồng cây gây rừng và bảo vệ “lá phổi xanh” của đất nước. Trong bài: “Tết trồng cây”, đăng trên Báo Nhân Dân số 2082, ngày 28/11/1959, Người nêu rõ: “Việc này tốn kém ít mà lợi ích rất nhiều”[5]. Người nêu rõ: “Mỗi Tết trồng được độ 15 triệu cây. Từ năm 1960 đến 1965 (là năm cuối cùng của kế hoạch 5 năm lần thứ nhất), chúng ta sẽ có 90 triệu cây, vừa cây ăn quả, cây có hoa, vừa cây làm cột nhà. Và trong mươi năm, nước ta phong cảnh sẽ ngày càng tươi đẹp hơn, khí hậu điều hòa hơn, cây gỗ đầy đủ hơn. Điều đó sẽ góp phần quan trọng vào việc cải thiện đời sống của Nhân dân ta”[6].
Ngay từ sáng 11/1/1960, Tết trồng cây đầu tiên mừng Đảng, mừng Xuân được Chủ tịch Hồ Chí Minh gương mẫu thực hiện trước. Người cùng đồng bào Thủ đô đã trồng cây ở Công viên Hồ Bảy Mẫu (nay là Công viên Thống Nhất). Tại nơi đây, Người đã tự tay cầm xẻng, xúc đất vun cho một cây đa nhỏ. Trồng cây xong, Bác nói chuyện thân mật với mọi người về lợi ích của việc trồng cây. Từ đó, Tết trồng cây luôn gắn liền với Tết Nguyên đán cổ truyền của dân tộc, trong dịp cả nước mừng Đảng, mừng Xuân.
Trong bài nói chuyện với đại biểu thanh niên ngày 5/2/1961 tại vườn hoa Thanh niên Công viên Thống Nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi: “Nếu mỗi cháu thanh niên một năm trồng 3 cây chăm sóc thật tốt, thì tám triệu thanh niên miền Bắc sẽ trồng được 24 triệu cây. Năm năm liền, các cháu sẽ trồng được 120 triệu cây. Nếu các cháu đem 120 triệu cây ấy trồng trên con đường nối liền từ Hà Nội – Mátxcơva thì con đường từ Chủ nghĩa xã hội đến Chủ nghĩa cộng sản thêm xanh tươi”.
Trong Hội nghị cán bộ Đoàn Thanh niên Lao động toàn miền Bắc vào ngày 22/9/1962, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rõ về việc trồng cây gây rừng: “Thanh niên nam nữ khi lấy vợ, lấy chồng phải có nhà ở. Trồng cây sẽ có gỗ để làm nhà. Cây cối còn làm cho đất nước tươi đẹp, người đi đường có cây cao bóng mát để nghỉ ngơi. Cây cối còn ảnh hưởng tốt đến khí hậu và sức khỏe của Nhân dân”[7].
Hưởng ứng lời kêu gọi trồng cây, bảo vệ cây, góp phần bảo vệ môi trường của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các tầng lớp Nhân dân đã tham gia tích cực và tạo thành một phong trào sâu rộng. Sau 5 năm (1960-1965), toàn miền Bắc đã trồng được hơn 575 triệu cây các loại, trong đó có hơn 200 triệu cây trồng ven biển bảo vệ đê. Đồng thời, xuất hiện nhiều cá nhân, tập thể điển hình về phong trào trồng cây như: hợp tác xã Lạc Trung, Ngọc Long, Vĩnh Quang; các tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Thái Bình, Thanh Hóa, Nghệ An... phong trào dần dần lan tỏa rộng khắp và mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực cho cuộc sống của con người... Để kịp thời động viên, khuyến khích những cá nhân, tập thể có thành tích trong phong trào trồng cây, khi đọc báo Trung ương và địa phương, thấy có những tin bài viết về những gương người tốt, việc tốt về trồng cây, Người đánh dấu lại và thưởng huy hiệu của Người cho những cá nhân có thành tích trồng cây xuất sắc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu tấm gương về thôn Lạc Trung (Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc): “Thôn Lạc Trung hồi kháng chiến bị giặc Pháp đốt sạch, không còn một gốc cây nào. Nhờ trồng cây có kế hoạch nên từ một thôn trơ trọi chỉ sau vài năm Lạc Trung trở nên xanh tươi nhất trong cả huyện Vĩnh Tường…Bà con xem đó, do Tết trồng cây mà đất nước ta càng thêm xanh tươi, Nhân dân ta càng thêm giàu có”[8].
Bảo vệ môi trường sống theo lời dạy của Bác Hồ
Trong nhiều năm qua, bảo vệ môi trường luôn là vấn đề được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm. Ttư duy về bảo vệ môi trường ở Việt Nam đã có bước tiến rõ rệt, từ nhận thức đến hành động, từ chủ trương đến thể chế và thực tiễn.
Tại Đại hội VI của Đảng (1986), “Phương hướng, mục tiêu chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 1986 - 1990” đã nhấn mạnh yêu cầu “xây dựng và bảo vệ vốn rừng” nhằm “bảo vệ môi trường sống”.
Đại hội VII của Đảng (năm 1991) đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng đã đưa ra quan điểm chỉ đạo quan trọng về bảo vệ môi trường: “tuân thủ nghiêm ngặt việc bảo vệ môi trường, giữ gìn cân bằng sinh thái cho thế hệ hiện tại và các thế hệ mai sau”.
Văn kiện Đại hội VIII (năm 1996), Đảng tiếp tục khẳng định “tăng trưởng kinh tế gắn với cải thiện đời sống Nhân dân, phát triển văn hóa, giáo dục, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường”. Cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội, năm 1998, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị về “Tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”.
Tại Đại hội IX của Đảng (năm 2001), lần đầu tiên Đảng khẳng định rõ ràng đường lối “bảo vệ và cải thiện môi trường” như một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước.
Năm 2004, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Trong Văn kiện Đại hội XI (năm 2011), Đảng đã chỉ rõ cần phải “Nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của toàn xã hội, trước hết là của cán bộ lãnh đạo các cấp về bảo vệ môi trường”.
Năm 2013, Ban Chấp hành Trung ương ban hành Nghị quyết về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Trong Văn kiện Đại hội XII (năm 2016), Đảng đã xác định phương hướng quan trọng là “thu hút mạnh hơn mọi nguồn lực đầu tư để phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường”.
Trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng (2021) đã nhấn mạnh yêu cầu “lấy bảo vệ môi trường sống và sức khoẻ Nhân dân làm mục tiêu hàng đầu; kiên quyết loại bỏ những dự án gây ô nhiễm môi trường, bảo đảm chất lượng môi trường sống, bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái; xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thân thiện với môi trường”.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thức XIV của Đảng (2026) đã xác định bảo vệ môi trường là một trong ba trụ cột trung tâm của phát triển bền vững; nhấn mạnh chuyển đổi từ “bảo vệ môi trường” sang “kiến tạo môi trường” gắn với phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên, giám sát môi trường; khuyến khích phát triển ngành công nghiệp - dịch vụ môi trường và huy động sự tham gia của toàn xã hội.
Bên cạnh đó, Luật Bảo vệ môi trường qua các lần ban hành và sửa đổi đã tạo dựng hành lang pháp lý quan trọng cho công tác bảo vệ môi trường; trong đó không chỉ quy định trách nhiệm, nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân, mà còn có các chính sách khuyến khích, hỗ trợ, động viên sự tham gia của toàn xã hội trong bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Trong các nghị quyết của Đảng và trong hệ thống pháp luật hiện hành đã thể chế hóa rõ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị-xã hội và các tổ chức xã hội, nghề nghiệp trong công tác bảo vệ môi trường. Việc huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, đã tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần đưa các chủ trương, chính sách về môi trường từng bước đi vào thực tiễn.
Song song với đó là vai trò ngày càng rõ nét của cộng đồng dân cư. Ở cả đô thị và nông thôn, bảo vệ môi trường đã trở thành một nội dung quan trọng trong xây dựng đô thị văn minh và xây dựng nông thôn mới. Các cộng đồng không chỉ tham gia thông qua những hoạt động cụ thể như giữ gìn vệ sinh môi trường, cải tạo cảnh quan, mà còn từng bước hình thành ý thức coi bảo vệ môi trường là một phần của đời sống thường nhật.
Sự tham gia của các tầng lớp Nhân dân, từ thanh thiếu niên, người lao động, đội ngũ trí thức, doanh nhân đến các cộng đồng tôn giáo đã góp phần tạo nên nền tảng xã hội quan trọng cho công tác bảo vệ môi trường.
Thông qua nhiều kênh khác nhau, các giá trị về ứng xử hài hòa với thiên nhiên, bảo vệ cảnh quan và sự sống được lan tỏa, qua đó từng bước nâng cao nhận thức và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với môi trường sống chung.
[1] Ketherine Muller – Marin, “Hồ Chí Minh là một vĩ nhân có tầm nhìn xa trông rộng”, Báo Hànộimới điện tử, cập nhật lúc 06:05, ngày 19/5/2010
[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 15, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 615
[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 15, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 301
[4] Trần Văn Giàu, “Vĩ đại một con người”, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2008, tr. 73
[5] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 12, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 337
[6] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 12, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 338
[7] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 13, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 472
[8] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 10, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2000, tr. 263-264