Phát triển kinh tế rừng – Đánh thức tiềm năng vùng Tây Nghệ An

Theo thống kê, Nghệ An hiện có trữ lượng gỗ trên 91 triệu m³, trong đó 9,6 triệu m³ là gỗ rừng trồng cùng gần 2 tỷ cây tre, mét và nhiều loài dược liệu quý dưới tán rừng. Hoạt động trồng và khai thác lâm sản không chỉ tạo việc làm cho hàng nghìn lao động vùng cao mà còn góp phần quan trọng vào công tác xóa đói, giảm nghèo.
 

Giâm giống keo và tràm nguyên liệu ở Lâm trường Quế Phong

Giai đoạn 2020 – 2024, kim ngạch xuất khẩu lâm sản toàn tỉnh đạt trung bình 254 triệu USD/năm, riêng năm 2024 đạt 304 triệu USD, đưa lâm sản trở thành một trong những nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh. Mỗi năm, Nghệ An trồng mới hơn 20.000 ha rừng, sản lượng khai thác năm 2024 đạt 1,75 triệu m³ và có khả năng mở rộng trong những năm tới.
Lãnh đạo Sở Công Thương Nghệ An cho biết, mục tiêu đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất lâm nghiệp của tỉnh đạt 6,5 – 7%/năm, kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản ngoài gỗ đạt 500 triệu USD/năm. Để đạt được mục tiêu này, tỉnh đang chú trọng nâng cấp công nghệ chế biến gỗ, phấn đấu 70% cơ sở chế biến đạt chuẩn công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường, đồng thời 50% sản phẩm gỗ xuất khẩu sử dụng nguyên liệu có chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC).
Khó khăn và thách thức đan xen
Dù có nhiều lợi thế, kinh tế rừng miền Tây Nghệ An vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Tính đến nay, toàn tỉnh mới chỉ có 32.000 ha rừng được cấp chứng chỉ FSC, đạt khoảng 16% tổng diện tích rừng trồng. Nhiều hộ dân còn e ngại khi tham gia trồng rừng gỗ lớn do chu kỳ dài, thủ tục hỗ trợ phức tạp và rủi ro về thị trường.
Một số chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết 18/2020/NQ-HĐND tỉnh còn chưa thật sự hấp dẫn, dẫn đến tình trạng kinh phí hỗ trợ không giải ngân hết. Ngoài ra, các hộ trồng rừng còn gặp khó khăn do quy mô nhỏ lẻ, giống chưa chất lượng cao, hiệu quả sản xuất thấp, giá trị bình quân chỉ đạt 70–80 triệu đồng/ha/chu kỳ.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp chế biến phần lớn mới dừng ở quy mô sơ chế, băm xẻ, thiếu nhà máy sản xuất đồ gỗ nội, ngoại thất; công tác quy hoạch vùng nguyên liệu và thu mua còn bất cập, khiến doanh nghiệp trong tỉnh chưa chủ động được nguồn nguyên liệu.

Hướng tới phát triển bền vững: Công nghiệp chế biến là khâu đột phá
Theo ông Hoàng Trung Sơn, Trưởng phòng Sử dụng và Phát triển rừng (Chi cục Kiểm lâm Nghệ An), để phát triển kinh tế rừng bền vững, cần tập trung đột phá vào khâu chế biến. Khi công nghiệp chế biến phát triển, không chỉ đảm bảo đầu ra ổn định cho người trồng rừng, mà còn giúp gia tăng giá trị sản phẩm, thu hút gỗ nguyên liệu từ các địa phương khác về Nghệ An.
Cùng với đó, cần rà soát, quy hoạch lại vùng nguyên liệu, khuyến khích phát triển rừng gỗ lớn, cây bản địa có giá trị cao, như mô hình của Tổng Công ty Lâm công nghiệp Sông Hiếu – đang trồng rừng gỗ lớn theo chu kỳ 8–10 năm, đạt giá trị 230–250 triệu đồng/ha, cao gấp 3 lần so với trồng rừng nguyên liệu thông thường.
Ngoài ra, tỉnh cũng cần phát huy thế mạnh của các Khu bảo tồn thiên nhiên và Lâm trường trong việc ươm giống cây bản địa, cây dược liệu, cây gỗ quý; đồng thời khuyến khích người dân tham gia các chuỗi sản xuất – chế biến – tiêu thụ lâm sản bền vững, gắn với du lịch sinh thái và bảo vệ môi trường.
Kết luận
Phát triển kinh tế rừng đang mở ra cơ hội lớn cho vùng Tây Nghệ An – vùng đất giàu tiềm năng và truyền thống gắn bó với rừng. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả, cần chính sách linh hoạt, cơ chế khuyến khích thực chất, cùng với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân.
Khi rừng thực sự mang lại sinh kế ổn định và giá trị bền vững, Tây Nghệ An sẽ không chỉ là “thủ phủ rừng nguyên liệu” của Bắc Trung Bộ mà còn trở thành vùng kinh tế lâm nghiệp phát triển xanh và bền vững hàng đầu cả nước.