LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT NGHỆ AN

http://lienhiepkhktnghean.org.vn

Sản phẩm OCOP trước yêu cầu đổi mới để phát triển bền vững

Sản phẩm OCOP trước yêu cầu đổi mới để phát triển bền vững
Nghệ An hiện là tỉnh đứng thứ hai cả nước, chỉ sau TP. Hà Nội, về số lượng sản phẩm OCOP được công nhận hạng sao. Tuy nhiên, để những sản phẩm này thực sự phát triển bền vững, đòi hỏi cần có thêm những giải pháp đồng bộ để duy trì, phát triển, tạo nên sự đổi mới toàn diện nhằm đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
           Đổi mới để không tụt hậu
Lâu nay, Công ty Cổ phần Khoa học công nghệ tảo VN Vastcom (xã Quỳnh Anh) được biết đến với dòng sản phẩm tảo xoắn Spirulina. Đây là sản phẩm được nhà khoa học người Đức GS.TX Franz - Peter Montforts và các giáo sư đầu ngành về tảo của Việt Nam hỗ trợ sản xuất.Cùng với sự đầu tư bài bản, sản phẩm đã đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao và giúp cho chủ thể OCOP gặt hái nhiều giải thưởng quan trọng như giải Nhất Giải thưởng sáng tạo khoa học và công nghệ tỉnh Nghệ An năm 2020, Sản phẩm chất lượng vàng vì quyền lợi người tiêu dùng năm 2021, top 10 thương hiệu uy tín hàng đầu Việt Nam năm 2024…
Tuy vậy, theo ông Nguyễn Văn Hùng - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty chia sẻ, nếu bằng lòng và dừng lại với những gì đã đạt được thì sớm muộn cũng sẽ bị tụt hậu, thậm chí bị đào thải. Bởi yêu cầu của thị trường ngày càng cao và sức ép cạnh tranh ngày càng lớn, các nhà sản xuất buộc phải liên tục cập nhật công nghệ, hoàn thiện quy trình và nâng cao chất lượng sản phẩm. Thực tiễn ấy thúc đẩy công ty ngoài sản xuất sản phẩm chức năng từ tảo Spirulina còn phát triển các chế phẩm dùng vào nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi. Đặc biệt, một số chất được chiết xuất từ tảo xoắn như Chlorin e6 trimethylester, Chlorin e6 monomethy đang được tiếp tục nghiên cứu để tạo nên những sản phẩm có chức năng hỗ trợ người bệnh trong quá trình điều trị ung thư.
Ông Hùng cho biết thêm, đặc thù của quy trình nuôi tảo và sản xuất các chế phẩm từ tảo đòi hỏi hệ thống máy móc, thiết bị kỹ thuật hiện đại nhằm kiểm soát từ khâu phân lập giống đến thu hoạch, chế biến và đóng gói theo tiêu chuẩn. Quy trình này được xây dựng trên nền tảng công nghệ chuyển giao từ Viện Công nghệ Sinh học (Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam). Tuy nhiên, để đáp ứng với mục tiêu xây dựng các dòng sản phẩm cho nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi từ tảo, công ty buộc phải tiếp tục đầu tư, nghiên cứu và ứng dụng những công nghệ mới từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Để không bị lạc hậu so với thị trường, việc cập nhật thiết bị, hoàn thiện quy trình khép kín và nâng cao chất lượng sản phẩm trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các chủ thể OCOP.
Còn đối với Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Mom Beauty - công ty đã đoạt giải Đặc biệt tại Cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi xanh” toàn quốc năm 2024 với các sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao gồm: Ngũ cốc dinh dưỡng, sữa hạt dinh dưỡng và bánh hạt ngũ cốc cũng không ngừng cải tiến quy trình sản xuất. Để cạnh tranh được với các sản phẩm ngũ cốc trên thị trường, công ty buộc phải xây dựng được vùng nguyên liệu sạch, từng bước nâng cao chất lượng và hương vị sản phẩm. Đặc biệt là mở rộng mạng lưới tiêu thụ và tham gia các sàn thương mại điện tử, hội chợ, triển lãm trong và ngoài tỉnh.
Chia sẻ về vấn đề này, ông Lê Văn Lương - Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Nghệ An cho biết, thực tiễn cho thấy, nhiều sản phẩm OCOP sau một thời gian đi vào hoạt động hoặc đoạt giải cao tại các cuộc thi, nhưng nếu không được cải tiến, nâng cấp, quảng bá và tìm hướng mở rộng thị trường thì nhanh chóng tụt hậu, mất chỗ đứng trên thị trường. Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, các chủ thể buộc phải triển khai nhiều giải pháp để đứng vững trên thị trường. Nhìn trong bình diện toàn tỉnh, hầu hết các chủ thể OCOP còn hoạt động hiệu quả cũng đều tích cực quảng bá thương hiệu sản phẩm để mở rộng thị trường, đảm bảo việc liên kết tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi được bền chặt, hiệu quả.
Song song với đó là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ; đổi mới, hoàn thiện công nghệ chế biến quy mô nhỏ và vừa, đặc biệt là các sản phẩm OCOP đã được công nhận đạt sao. Việc tăng cường chuyển giao ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất, kết nối thị trường, truy xuất nguồn gốc là điều cốt lõi. Đồng thời, chú trọng phát triển sản phẩm OCOP gắn với xây dựng nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp áp dụng hệ thống tiêu chuẩn VietGAP, Global Gap, HACCP... là điều luôn cần được quan tâm để đáp ứng với yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.
          Hướng đến các giải pháp bền vững
Bà Võ Thị Nhung - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) trên địa bàn tỉnh Nghệ An luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các Bộ, ngành, Trung ương cũng như sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Điều đó giúp cho những chính sách, chương trình, đề án về phát triển kinh tế xã hội được tỉnh, các huyện ban hành, tổ chức thực hiện thời gian qua đã và đang phát huy hiệu quả.
Tính đến nay, toàn tỉnh có 743 sản phẩm được xếp hạng đạt OCOP 3 sao trở lên (trong đó có 3 sản phẩm đạt hạng 5 sao; 45 sản phẩm đạt 4 sao và 695 sản phẩm đạt hạng 3 sao). Nghệ An là tỉnh đứng thứ hai cả nước về số lượng sản phẩm đạt hạng sao được công nhận (sau Hà Nội). Số lượng sản phẩm OCOP tỉnh Nghệ An tăng đều trong giai đoạn 2021 - 2024, trong đó tăng mạnh nhất là năm 2024. Danh mục các sản phẩm OCOP ngày càng đa dạng, phong phú, có chất lượng tốt và truy xuất được nguồn gốc rõ ràng.
Tuy nhiên, nếu nhìn thẳng vào thực tiễn thì vẫn còn những hạn chế còn tồn tại: Số lượng sản phẩm OCOP của tỉnh nhiều nhưng thiếu sản phẩm tiêu biểu. Nhiều sản phẩm tương đồng, chưa có nhiều khác biệt với những sản phẩm cùng loại dẫn đến sản phẩm thiếu sức cạnh tranh trên thị trường. Một số sản phẩm OCOP vẫn đang sản xuất thủ công, việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật còn hạn chế, chưa quan tâm đến kiểu dáng, bao bì đóng gói nên sức cạnh tranh trên thị trường còn thấp, giá thành cao.
Một số địa phương còn lúng túng trong cách làm, xác định lợi thế, tiềm năng và chủ thể sản xuất, mới chỉ tập trung vào hoàn thiện các sản phẩm đã có, chưa quan tâm nhiều đến phát triển các sản phẩm mới gắn với vùng nguyên liệu, đặc biệt là các sản phẩm làng nghề truyền thống. Các cơ chế, chính sách tuy đã được ban hành song nguồn lực triển khai Chương trình còn hạn chế, chủ yếu là lồng ghép dẫn đến những khó khăn trong quá trình triển khai ở một số địa phương.
Để khắc phục những hạn chế đang đặt ra và tạo nền bền vững cho Chương trình OCOP trong giai đoạn mới, theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - Võ Thị Nhung, trước hết cần tiếp tục làm tốt công tác tuyên truyền. Việc phổ biến rộng rãi quy trình sản xuất cũng như giá trị của sản phẩm OCOP đến người tiêu dùng không chỉ giúp nâng cao nhận thức xã hội, mà còn góp phần giúp các cấp, ngành và chủ thể hiểu đúng tinh thần của chương trình – một hành trình khởi nghiệp sáng tạo dựa trên các sản phẩm bản địa có thế mạnh và sự khác biệt.
Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư cũng cần được mở rộng và huy động đa dạng hơn. Nghệ An sẽ tiếp tục triển khai các cơ chế, chính sách của Trung ương và của tỉnh liên quan đến phát triển nông nghiệp và sản phẩm OCOP; đồng thời lồng ghép các chương trình hỗ trợ để tạo thuận lợi về vốn, đất đai, thuế, khoa học – công nghệ... nhằm tăng hiệu quả triển khai. Việc điều chỉnh, bổ sung các chính sách mới cũng được đặt ra, trong đó nhấn mạnh định hướng phát triển vùng nguyên liệu, đổi mới sản phẩm, áp dụng công nghệ, xây dựng chuỗi giá trị, hỗ trợ hạ tầng chế biến quy mô nhỏ và vừa, xây dựng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến, đào tạo nghề và nâng cao năng lực cộng đồng. Bà Nhung cho rằng quá trình xây dựng chính sách cần có sự vào cuộc đồng bộ của các ngành, lắng nghe ý kiến doanh nghiệp và người dân để chính sách phù hợp thực tiễn hơn.
Một nhiệm vụ khác được tỉnh ưu tiên là rà soát và lựa chọn nhóm sản phẩm OCOP tiềm năng để tập trung nâng cao chất lượng, hướng đến nâng hạng. Việc tập trung hỗ trợ từ 5 đến 10 sản phẩm đặc trưng nhằm chuyển hướng từ chạy theo số lượng sang chú trọng chiều sâu giá trị, tạo dấu ấn riêng của tỉnh. Cùng với việc đầu tư nâng chất, công tác giám sát cũng cần được siết chặt, từ kiểm soát chất lượng sản phẩm, vùng nguyên liệu đến gìn giữ bản sắc và yếu tố văn hóa địa phương. Mục tiêu là thúc đẩy cộng đồng tham gia vào chuỗi sản xuất – chế biến OCOP với cơ chế chia sẻ lợi ích phù hợp, bảo đảm sự gắn kết và trách nhiệm lâu dài.
Việc lồng ghép hiệu quả các nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia như xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, chương trình dân tộc và miền núi… để hỗ trợ đổi mới công nghệ, hoàn thiện tiêu chuẩn chất lượng, thiết kế bao bì, truy xuất nguồn gốc cũng như đào tạo quản trị cho các chủ thể OCOP cũng là điều vô cùng cần thiết. Cuối cùng, tỉnh cũng đã đề xuất Trung ương sớm sửa đổi, bổ sung Quyết định số 148/QĐ-TTg ngày 24/02/2023 của Thủ tướng Chính phủ liên quan đến Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP, nhằm tạo hành lang pháp lý phù hợp hơn với thực tiễn phát triển trong giai đoạn mới./.

Tác giả bài viết: PV

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây