Can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV: giải pháp nhân văn bảo vệ cộng đồng

Trong công tác phòng, chống HIV/AIDS, không phải ai cũng có thể thay đổi ngay các hành vi nguy cơVì vậy, can thiệp giảm tác hại được triển khai theo hướng thực tiễn, lấy con người làm trung tâm nhằm hỗ trợ người dân giảm nguy cơ lây nhiễm HIV, bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
Ngày 11/5/2026, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 1331/QĐ-BYT kèm theo Hướng dẫn cung cấp, sử dụng bao cao su và bơm kim tiêm sạch trong can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV. Đây là cơ sở quan trọng để các địa phương tiếp tục mở rộng các hoạt động dự phòng, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ và giảm nguy cơ lây truyền HIV trong cộng đồng.

Chuyển từ phán xét sang thấu hiểu và bảo vệ
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, can thiệp giảm tác hại là các biện pháp nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm HIV thông qua cung cấp phương tiện dự phòng, truyền thông, tư vấn và kết nối với các dịch vụ phù hợp. Đây là cách tiếp cận đã được nhiều quốc gia áp dụng hiệu quả trong phòng, chống HIV/AIDS.
Thay vì phán xét hay loại trừ, can thiệp giảm tác hại tập trung vào việc giảm những tác động bất lợi đối với sức khỏe, hỗ trợ người dân chủ động bảo vệ bản thân và cộng đồng. Trong đó, cung cấp bao cao su và bơm kim tiêm sạch là những hoạt động trọng tâm. Bao cao su giúp dự phòng HIV, phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục và giảm nguy cơ mang thai ngoài ý muốn. Đối với người nghiện chích ma túy, việc sử dụng bơm kim tiêm sạch, vô trùng dùng một lần góp phần giảm nguy cơ lây truyền HIV cũng như các bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường máu như viêm gan B và viêm gan C.
Bên cạnh việc cung cấp phương tiện dự phòng, can thiệp giảm tác hại còn bao gồm nhiều hoạt động khác như truyền thông thay đổi hành vi, tư vấn và xét nghiệm HIV, sử dụng thuốc dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP), điều trị HIV bằng thuốc ARV, điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone và kết nối người dân với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe phù hợp.
Các hoạt động này được triển khai trên nguyên tắc tự nguyện, bảo mật thông tin, thân thiện và không kỳ thị, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận các dịch vụ y tế một cách an toàn và hiệu quả.

Người có nguy cơ lây nhiễm HIV được khuyến khích chủ động xét nghiệm HIV định kỳ để biết tình trạng sức khỏe của bản thân và tiếp cận sớm các biện pháp dự phòng hoặc điều trị khi cần thiết. Bên cạnh đó, việc thu gom và xử lý bơm kim tiêm đã qua sử dụng cần được thực hiện đúng quy định về quản lý chất thải y tế và chất thải có nguy cơ lây nhiễm nhằm hạn chế nguy cơ phơi nhiễm cho cộng đồng và nhân viên thu gom.
Chung tay giảm kỳ thị, chủ động phòng ngừa HIV/AIDS
Trên thực tế, nỗi sợ bị kỳ thị hoặc phân biệt đối xử vẫn là một trong những rào cản khiến nhiều người e ngại sử dụng các dịch vụ y tế. Vì vậy, việc triển khai các hoạt động can thiệp giảm tác hại theo hướng thân thiện, bảo mật và tôn trọng người sử dụng dịch vụ có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp người dân chủ động thực hiện các biện pháp dự phòng HIV/AIDS.
Phòng, chống HIV/AIDS không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, thực hành các hành vi an toàn và chủ động xét nghiệm, điều trị HIV khi cần thiết.
Mỗi chiếc bao cao su được sử dụng đúng cách, mỗi bơm kim tiêm sạch được trao đến người cần sử dụng hay mỗi người được kết nối kịp thời với các dịch vụ dự phòng HIV đều góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Can thiệp giảm tác hại không chỉ là một giải pháp y tế công cộng hiệu quả mà còn thể hiện sự tôn trọng, thấu hiểu và trách nhiệm của toàn xã hội đối với những người dễ bị tổn thương. Chung tay giảm kỳ thị, mở rộng tiếp cận các dịch vụ dự phòng HIV và chủ động thực hành các hành vi an toàn chính là những hành động thiết thực để hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030./.