Viêm Não Mô Cầu Và Cách Phòng Ngừa Hiệu Quả

Thứ năm - 28/05/2026 15:30 43 0

Bệnh viêm màng não do não mô cầu (vi khuẩn Neisseria meningitidis) là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm nhất hiện nay. Điểm đáng sợ nhất của căn bệnh này chính là tốc độ diễn tiến cực kỳ nhanh — được mệnh danh là "sát thủ 24 giờ". Một người khỏe mạnh có thể xuất hiện triệu chứng và rơi vào tình trạng nguy kịch, thậm chí tử vong hoặc chịu di chứng vĩnh viễn (như điếc, liệt, đoạn chi) chỉ trong vòng một ngày nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Theo báo cáo giám sát dịch tễ mới nhất của Cục Y tế Dự phòng (Bộ Y tế) và Sở Y tế Nghệ An phát hành tháng 4-5/2026, tình hình bệnh do não mô cầu đang có xu hướng gia tăng trở lại so với cùng kỳ năm ngoái. Bệnh xuất hiện rải rác trong cộng đồng tại nhiều tỉnh thành và có nguy cơ lan rộng vào mùa nắng nóng cao điểm.
Tính đến tháng 5/2026, tại Việt Nam: Cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh, trong đó đã có 04 ca tử vong.
Ở Nghệ An: Các ca bệnh được ghi nhận rải rác, chưa hình thành ổ dịch tập trung nhưng ngành y tế tỉnh đã phát đi cảnh báo khẩn cấp yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát, phát hiện sớm.
Đối tượng nguy cơ cao: Trẻ em dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng số ca mắc. Trong đó, lứa tuổi mầm non và học sinh là nhóm dễ bị tổn thương nhất do hệ miễn dịch còn non nớt và thường sinh hoạt trong môi trường tập thể đông đúc.
Dấu hiệu nhận biết và con đường lây truyền
Bệnh thường khởi phát rất đột ngột, dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm thông thường ở giai đoạn đầu, nhưng sau đó chuyển biến ác tính rất nhanh.
Các triệu chứng điển hình:

Sốt cao đột ngột (39°C – 40°C), kèm rét run, đau đầu dữ dội, buồn nôn và nôn ói.
Cổ cứng: Dấu hiệu đặc trưng ở người lớn và trẻ lớn (bệnh nhân khó hoặc không thể cúi đầu xuống).
Biểu hiện ở trẻ nhỏ: Quấy khóc liên tục, bỏ bú, ngủ li bì, hoặc có biểu hiện co giật.
Tử ban (Phát ban xuất huyết hoại tử): Xuất hiện sau khi sốt 1-2 ngày. Lúc đầu là các chấm đỏ nhỏ, sau đó lan nhanh thành các mảng xuất huyết lớn màu tím thẫm, bờ không đều (như hình bản đồ), thường thấy ở vùng hông và hai chi dưới. Đây là dấu hiệu cảnh báo bệnh đã chuyển sang thể nhiễm khuẩn huyết tối cấp, cực kỳ nguy hiểm.

Đường lây truyền:
Vi khuẩn cư trú ở vùng hầu họng và lây truyền dễ dàng qua đường hô hấp. Người lành có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc gần với giọt bắn khi người bệnh/người lành mang trùng ho, hắt hơi, hoặc thông qua việc dùng chung các đồ dùng cá nhân như cốc, thìa, khăn mặt...
Quy trình 4 bước chủ động phòng tránh bệnh não mô cầu
Để bảo vệ bản thân, gia đình và đặc biệt là trẻ nhỏ tại các trường mầm non, người dân cần thực hiện nghiêm túc các biện pháp phòng bệnh theo thứ tự ưu tiên dưới đây:
1.Vệ sinh cá nhân và nâng cao đề kháng:Thực hiện hàng ngày.
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Súc miệng, họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng thông thường. Ăn uống đủ chất dinh dưỡng, rèn luyện thân thể để nâng cao sức đề kháng. Hạn chế dùng chung đồ cá nhân (cốc, thìa, khăn).
2.Vệ sinh môi trường sống và lớp học:Thường xuyên.
Thực hiện vệ sinh thông khí: Mở cửa sổ, cửa chính hàng ngày để phòng ở, lớp học luôn thông thoáng. Lau sạch các bề mặt, dụng cụ tiếp xúc hàng ngày (tay nắm cửa, mặt bàn, đồ chơi của trẻ) bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường.
3.Chủ động tiêm vắc-xin phòng bệnh:Biện pháp hiệu quả nhất.
Đưa trẻ và người lớn đến các cơ sở tiêm chủng uy tín để tiêm phòng đầy đủ. Hiện nay có các loại vắc-xin bảo vệ toàn diện trước các nhóm huyết thanh phổ biến (A, B, C, Y, W-135). Phụ huynh cần lưu ý lịch tiêm chủng phù hợp cho từng độ tuổi.
4.Cách ly và xử trí kịp thời khi có nghi ngờ:Hành động khẩn cấp.
Khi thấy bản thân hoặc trẻ nhỏ có các dấu hiệu như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, cổ cứng hoặc nổi tử ban, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để khám và điều trị. Nếu xác định có ca bệnh, người tiếp xúc gần cần phối hợp với bác sĩ để uống thuốc kháng sinh dự phòng theo chỉ định.
4. Hướng dẫn chi tiết về các loại vắc-xin não mô cầu hiện nay
Tiêm vắc-xin là "lá chắn" hữu hiệu và lâu dài nhất. Tùy thuộc vào độ tuổi, bạn có thể lựa chọn các loại vắc-xin sau:

Nhóm vắc-xin	Các loại vắc-xin phổ biến	Đối tượng & Lịch tiêm chi tiết
Phòng nhóm B, C	VA-Mengoc BC (Cuba)	• Trẻ từ 9 - 24 tháng tuổi: Tiêm 2 mũi, mỗi mũi cách nhau 3 tháng. • Người từ 2 - 55 tuổi: Tiêm 1 liều (có thể tiêm nhắc lại tùy nguy cơ dịch tễ).
Phòng nhóm A, C, Y, W-135	Menactra / MenQuadfi	• Đối tượng: Trẻ em và người lớn (từ 2 tuổi đến 55 tuổi). • Lịch tiêm: Tiêm 1 liều duy nhất. Khuyến cáo tiêm nhắc lại sau mỗi 4 năm nếu vẫn nằm trong vùng nguy cơ cao.
Bảo vệ toàn diện	Phối hợp đủ các mũi	Tiêm đủ vắc-xin phòng nhóm B,C và vắc-xin phòng nhóm A,C,Y,W-135 để bảo vệ cơ thể trước cả 5 nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến nhất.

Bệnh não mô cầu không chờ đợi một ai và diễn tiến chỉ tính bằng giờ. Đừng để sự chủ quan làm ảnh hưởng đến sức khỏe của con trẻ. Vậy nên việc cần làm của các bậc phụ huynh là hãy kiểm tra lại sổ tiêm chủng của con em mình ngay hôm nay và chủ động liên hệ các trung tâm y tế để được tư vấn phác đồ tiêm phòng đầy đủ nhất

Tác giả bài viết: Thu Hiền TH ( Theo Tập san Khoa học và ứng dụng)