Bác Hồ với nhà khoa học Trần Đại Nghĩa

Thứ năm - 28/05/2026 15:27 87 0
Đại tướng Võ Nguyên Giáp (ngoài cùng bên phải) và nhà khoa học Trần Đại Nghĩa (người thứ hai từ phải sang) tại một công binh xưởng sản xuất vũ khí trong kháng chiến chống Pháp. Ảnh tư liệu lịch sử.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp (ngoài cùng bên phải) và nhà khoa học Trần Đại Nghĩa (người thứ hai từ phải sang) tại một công binh xưởng sản xuất vũ khí trong kháng chiến chống Pháp. Ảnh tư liệu lịch sử.
Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa (tên thật là Phạm Quang Lễ), sinh ngày 13/9/1913 tại tỉnh Vĩnh Long. Ông là người đại diện xuất sắc cho đội ngũ khoa học nước nhà.
Theo Bác Hồ về nước phục vụ cách mạng và được Bác Hồ đặt tên
Tháng 9/1935, nhà khoa học Trần Đại Nghĩa sang du học tại Pháp. Trong thời gian ở Pháp, ông đã học tại các trường Đại học Bách khoa Paris, Đại học Mỏ, Đại học Điện, Đại học Sorbonne, Đại học Cầu đường Paris và nhận bằng tốt nghiệp kỹ sư và cử nhân toán học.
Năm 1939, nhà khoa học Trần Đại Nghĩa làm việc tại Hãng điện khí Thomson rồi Viện Nghiên cứu chế tạo máy bay và vũ khí của Pháp. Năm 1942, ông sang Đức làm việc trong Xưởng chế tạo máy bay và Viện nghiên cứu vũ khí, kỹ thuật hàng không. Sau đó ông trở lại Pháp làm việc ở một hãng nghiên cứu chế tạo máy bay. Đến năm 1946, sau 11 năm học tập, nghiên cứu, ông đã sưu tầm, ghi chép được hơn 30.000 trang tài liệu về vũ khí.

Nhà khoa học Trần Đại Nghĩa (người thứ ba từ phải sang) xem sản phẩm do Quân giới sản xuất thời chống Mỹ. Ảnh tư liệu lịch sử.

Giai đoạn làm kỹ sư tại Pháp và Đức, nhà khoa học Trần Đại Nghĩa từng nhận mức lương lên tới 5.500 franc (tương đương 22 lượng vàng) mỗi tháng. Tháng 9/1946, ông đã từ bỏ cuộc sống sung túc, đầy đủ ở châu Âu, theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh để trở về nước cống hiến cho dân tộc. Khi từ Pháp trở về nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh gọi ông đến giao nhiệm vụ Cục trưởng Cục Quân giới: “Kháng chiến rất cần bí mật các công xưởng. Chú cũng cần có tên bí mật với kẻ thù và giữ an toàn cho gia đình, họ hàng chú ở trong Nam”. Ông xin được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tên cho. Chủ tịch Hồ Chí Minh vui vẻ nói: “Phục vụ Nhân dân là nghĩa lớn. Vậy Bác đặt bí danh cho chú là Trần Đại Nghĩa!”. Và cái tên Trần Đại Nghĩa đã gắn với ông suốt cả cuộc đời.
Những cống hiến của nhà khoa học Trần Đại Nghĩa
Với kiến thức tích lũy, trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954), nhà khoa học Trần Đại Nghĩa đã trực tiếp nghiên cứu và chỉ đạo chế tạo súng, đạn Bazoka, súng không giật SKZ và bom bay (đạn bay).
Sáng ngày 3/3/1947, súng Bazoka đã bắn cháy 2 xe tăng, khiến địch sửng sốt, hoảng hốt, vội vã rút lui. Không chỉ tiêu diệt được xe tăng, xe thiết giáp, súng Bazoka còn tiêu diệt xe cơ giới, tàu chiến tuần tiễu trên sông, trận địa hỏa lực, lô cốt của địch và cả tốp bộ binh khi chúng tập trung đông. Với uy lực sát thương cao, súng Bazoka đã gây cho địch nhiều thiệt hại nặng nề trên khắp các chiến trường, nhanh chóng xoay chuyển tình thế, góp phần làm phá sản chiến lược đánh nhanh, thắng nhanh của thực dân Pháp.
Đối với súng không giật SKZ , đây là vũ khí có khả năng xuyên bê tông dày 60cm, có trọng lượng nhẹ, tháo, lắp, vận chuyển mang vác dễ dàng, nhưng lại có sức công phá ngang với đại bác và bom bay, đáp ứng được cách đánh công đồn của bộ đội ta, hạn chế thương vong khi đánh địch cố thủ trong các lô cốt bê tông cốt thép. Trong Chiến dịch Lê Hồng Phong I (từ 7/2 đến 15/3/1950), Trung đoàn 102, Đại đoàn 308 đã sử dụng đánh phá chướng ngại vật kiên cố của địch, kịp thời yểm trợ cho bộ binh đột phá, xung phong giành thắng lợi tại các trận đánh Phố Lu và phố Ràng (Lào Cai)... Cùng với đó, súng SKZ được cải tiến đã phát huy tác dụng trong các trận chiến đấu công đồn như: Trận Chùa Dầu (Ninh Bình), Kông Plông (khu V)... gây cho địch những thiệt hại nặng nề.
Ngoài súng Bakoza và SKZ, nhà khoa học Trần Đại Nghĩa còn nghiên cứu, chế tạo thành công bom bay có tầm bắn từ 3 đến 4km, thường dùng đánh địch co cụm.
Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), một lần nữa, với sự đóng góp to lớn của nhà khoa học Trần Đại Nghĩa, Việt Nam đã chế tạo thành công nhiều loại vũ khí bằng vật liệu có sẵn, với công nghệ đơn giản như: Ngòi thủy lôi áp suất ABS, các loại mìn, thủ pháo dù cho đặc công đánh hiểm; đặc biệt là những cải tiến trên pháo phản lực ĐKB-H12 của Liên Xô…
Từ khi trở về nước năm 1946, nhà khoa học Trần Đại Nghĩa được Đảng và Nhà nước tin tưởng giao nhiều trọng trách trong nhiều lĩnh vực khác nhau như: Cục trưởng Cục Quân giới, Cục trưởng Cục pháo binh, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật, Chủ nhiệm Ủy ban Kiến thiết Cơ bản Nhà nước, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Công thương, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng, Chủ tịch đầu tiên của Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Hiệu trưởng đầu tiên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Nhà khoa học Trần Đại Nghĩa là Đại biểu Quốc hội khóa II, III. Ông được phong quân hàm Thiếu tướng đợt đầu tiên năm 1948. Dù hoạt động trong nhiều lĩnh vực, với những cương vị, chức vụ công tác khác nhau và ở bất cứ đâu và trong bất cứ hoàn cảnh nào, nhà khoa học Trần Đại Nghĩa luôn hoàn thành xuất sắc những nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước giao. Cuộc đời hoạt động và cống hiến của Trần Đại Nghĩa đã nêu một tấm gương sáng về nghị lực, nhân cách, sự cống hiến hết mình trong lao động, nghiên cứu khoa học.
Với những thành tích quan trọng đối với đất nước, nhà khoa học Trần Đại Nghĩa đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh, Danh hiệu Anh hùng Lao động. Ông được Liên Xô vinh danh làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô năm 1966. Năm 1996, nhà khoa học Trần Đại Nghĩa và cộng sự được Nhà nước Việt Nam trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1 về Cụm công trình nghiên cứu và chỉ đạo kỹ thuật chế tạo vũ khí (bazooka, súng không giật, đạn bay) trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945-1954).

Tác giả bài viết: Văn Toàn - Phương Thúy

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

chuyển đổi số
Văn bản chỉ đạo điều hành
Dịch vụ công trực tuyến
Thủ tục hành chính
ứng dụng khcn
Thống kê truy cập
  • Đang truy cập158
  • Máy chủ tìm kiếm1
  • Khách viếng thăm157
  • Hôm nay13,795
  • Tháng hiện tại21,903
  • Tổng lượt truy cập31,699,477
Tin nóng
Lấy ý kiến người dânLấy ý kiến người dân
Album Hình ảnhAlbum Hình ảnh
Đường dây nóng02383599342
Chỉ dẫn thủ tục hành chínhHỗ trợ trực tuyến qua điện thoại
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây